Seria wydawnicza POLSKI.BEITRÄGE powiększyła się o kolejne publikacje. Nakładem wydawnictwa Frank & Timme ukazały się niedawno dwa nowe tomy poświęcone historii i współczesności języka polskiego na obszarze niemieckojęzycznym. Zaprezentowano je podczas XV Zjazdu Slawistyki w Jenie (15. Slavistiktag), czemu towarzyszyło przedstawienie kluczowych wniosków z obu badań. Obie publikacje koncentrują się na roli polskiego jako języka odziedziczonego: sprawdzają, jak wygląda codzienność w takich rodzinach, jak język przekazuje się kolejnym pokoleniom oraz jak można go pielęgnować. Podczas gdy tom 2. skupia się na życiu domowym, tom 3. przygląda się jego relacji ze szkołą.

Tom 2: Jak rodzice przekazują język polski

Jakiego języka używają w rozmowach z dziećmi rodzice, którzy sami dorastali z językiem polskim w środowisku niemieckojęzycznym? W książce „Sprache(n) leben – Sprache(n) weitergeben” („Żyć językiem (językami) – przekazywać język (języki)”) Natalie Kosch stawia w centrum uwagi tzw. drugie pokolenie w roli rodziców. W tym celu przebadała 21 matek i ojców, przeprowadzając z nimi wywiady dwukrotnie w odstępie trzech lat.

Te prowadzone na przestrzeni lat obserwacje pokazują, jak decyzje językowe w rodzinach zmieniają się w czasie – swoimi doświadczeniami dzielą się tu bezpośrednio sami rodzice. Książka wyjaśnia, które metody dwujęzycznego wychowania naprawdę się sprawdzają, gdzie pojawiają się trudności i jak ważny dla poczucia tożsamości pozostaje język odziedziczony.

Tom 3: Polszczyzna w domu i w klasie

Na ile język polski jest dziś obecny w niemieckim systemie edukacji? Jak rodziny o polskich korzeniach oceniają ofertę szkolną i czego od niej oczekują? Na te pytania próbuje odpowiedzieć tom „Polnisch als Herkunftssprache in Deutschland. Im Spannungsfeld zwischen Familie und Unterricht“ („Język polski jako język odziedziczony w Niemczech. Na styku rodziny i szkoły”) pod redakcją Tanji Anstatt, Bernharda Brehmera, Stefana Hecka i Ramony Teresy Plitt.

Książka podsumowuje aktualną sytuację polszczyzny w Niemczech, skupiając się na tym, jak tamtejsze szkoły pomagają dzieciom imigrantów zachować mowę rodziców. We wstępie autorzy porządkują dotychczasowy stan wiedzy, przyglądają się (nie)widoczności języka polskiego i opisują rosnące poczucie tożsamości w samej społeczności językowej.

Trzon tomu stanowią dwa badania empiryczne. Pierwsze z nich to zrealizowany na zlecenie KoKoPol ogólnokrajowy sondaż PolskiKompass, który daje pełniejszy, ilościowy obraz sytuacji rodziców w całych Niemczech. Z kolei badanie jakościowe FamPol pogłębia tę perspektywę dzięki bezpośrednim rozmowom z rodzicami i młodzieżą w Nadrenii Północnej-Westfalii. Całość zamykają wnioski porównawcze z obu projektów oraz streszczenia wszystkich artykułów w języku polskim.

Dwa spojrzenia na ten sam temat

Czytane razem, oba tomy idealnie się uzupełniają: tom 2. pokazuje to, co dzieje się w domach, a tom 3. – co do tego procesu może dorzucić szkoła. Obie publikacje powstały z myślą o naukowcach i studentach, ale przydadzą się także nauczycielom, pracownikom oświaty oraz każdemu, komu bliskie są tematy wielojęzyczności i polszczyzny w Niemczech.

Przegląd tomów

Oba tomy ukazały się w 2026 roku nakładem wydawnictwa Frank & Timme, kosztują po 48,00 € i są dostępne również w formacie e-booka.

Tom 2: Natalie Kosch, Sprache(n) leben – Sprache(n) weitergeben. Bilinguale Elternschaft und sprachliche Sozialisation von Kindern in polnisch-deutschsprachigen Familien. ISBN 978-3-7329-1167-7. [Przejdź do strony wydawnictwa]

Tom 3: Tanja Anstatt, Bernhard Brehmer, Stefan Heck, Ramona Teresa Plitt (red.), Polnisch als Herkunftssprache in Deutschland. Im Spannungsfeld zwischen Familie und Unterricht. 378 stron, ISBN 978-3-7329-1160-8. [Przejdź do strony wydawnictwa]