Tom 1 serii POLSKI.BEITRÄGE poświęcony historii i współczesności języka polskiego w obszarze niemieckojęzycznym jest już dostępny! Tomy 2 i 3 ukażą się w 2026 roku.
Czym jest język odziedziczony? Jakie strategie komunikacyjne rozwijają osoby dwujęzyczne? Dlaczego odstępstwa od normy u użytkowników języka odziedziczonego niekoniecznie należy postrzegać jako błędy, lecz raczej jako strategiczne użycie języka? Tymi i podobnymi pytaniami zajmuje się Anna Żurek. Drugie pokolenie polskich migrantów znajduje kreatywne sposoby na omijanie trudności w wyrażaniu swoich intencji po polsku i na wypełnianie luk leksykalnych. Autorka dokonuje krytycznego przeglądu dotychczasowego stanu badań, ze szczególnym uwzględnieniem polskiej literatury przedmiotu, oraz prezentuje własną propozycję systematyzacji tego zagadnienia.
Prof. dr hab. Anna Żurek kieruje Szkołą Języka Polskiego i Kultury dla Cudzoziemców na Uniwersytecie Wrocławskim. Jest językoznawczynią, glottodydaktyczką, logopedką oraz egzaminatorką języka polskiego jako obcego. Jej zainteresowania naukowe obejmują m.in. teorię akwizycji języka, dwu- i wielojęzyczność, etykietę językową oraz komunikację międzykulturową.
Seria wydawnicza POLSKI.BEITRÄGE, zainicjowana przez Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego (KoKoPol), obejmuje w założeniu trzy tomy poświęcone zagadnieniu języka polskiego jako odziedziczonego. Badania nad historią oraz obecną sytuacją polszczyzny w obszarze niemieckojęzycznym stanowią istotny, choć dotychczas mało rozpoznany aspekt dialogu polsko-niemieckiego.
Tło projektu
Poprzez serię wydawniczą POLSKI.BEITRÄGE, Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego (KoKoPol) przy Fundacji Międzynarodowe Centrum Spotkań St. Marienthal wspiera popularyzację oraz rozwój badań naukowych poświęconych obecności języka polskiego w Niemczech. Od dziesięcioleci liczni zaangażowani przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego i polityki w Niemczech i w Polsce podejmują starania na rzecz porozumienia polsko-niemieckiego, prowadząc dialog i wspólnie kształtując dwustronny dyskurs. Choć język stanowi fundament tej wymiany – i to pomimo trwających od stuleci kontaktów językowych (por. Wissenschaftlicher POLONUS 4, 2025) – ranga języka polskiego i niemieckiego w kraju sąsiednim rzadko staje się przedmiotem analizy wykraczającej poza wąskie ramy filologiczne. Zbyt mało uwagi poświęca się temu, że w Niemczech mieszka około 2 milionów osób z biograficznymi powiązaniami z Polską, z których połowa posługuje się w domu językiem ojczystym. Liczba ta obejmuje 220 000 dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia, w tym ponad 160 000 młodych ludzi, którzy używają polszczyzny jako głównego języka komunikacji domowej, lecz rzadko mają okazję lub korzystają z możliwości pielęgnowania go w ramach zajęć szkolnych oraz rozwijania go jako języka edukacji (dane: Ramona T. Plitt za: Statistisches Bundesamt 2024, KMK 2020).
Trzy tomy serii POLSKI.BEITRÄGE poświęcono analize językoznawczej grupy osób polsko-niemieckich dwujęzycznych. Szczególny nacisk położono na tzw. drugie pokolenie – osoby dwujęzyczne, które urodziły się w Niemczech lub przybyły tu we wczesnym dzieciństwie. Uwaga skupia się zwłaszcza na drugim pokoleniu migrantów: bilingwalnych dorosłych i dzieciach, dla których Niemcy stały się krajem urodzenia lub zamieszkania we wczesnym dzieciństwie.
#Tom 1 analizuje zachowania komunikacyjne tych osób w języku polskim oraz sposoby, w jakie kompensują one pojawiające się trudności, na przykład w systemie leksykalnym polszczyzny.
#Tom 2 (w przygotowaniu) oferuje wgląd w metody wychowania dwujęzycznego oraz analizuje czynniki sprzyjające i hamujące ten proces. Również tutaj w centrum zainteresowania znajduje się drugie pokolenie – tym razem w roli rodziców (Natalie Kosch: Żyć językiem (językami) – przekazywać język (języki). Badanie podłużne nad dwujęzycznym rodzicielstwem i socjalizacją językową dzieci w rodzinach polsko-niemieckojęzycznych).
#Tom 3 (w przygotowaniu) prezentuje wyniki aktualnych badań nad postawami oraz zapotrzebowaniem na lekcje języka polskiego jako odziedziczonego. Zagadnienia te zostają osadzone w szerokim kontekście historii i teraźniejszości języka polskiego w Niemczech oraz instytucjonalnych uwarunkowań nauczania tego języka (Tanja Anstatt, Bernhard Brehmer, Stefan Heck, Ramona T. Plitt (red.): Język polski jako odziedziczony w Niemczech: postawy, aktorzy, perspektywy).
Poprzez serię wydawniczą POLSKI.BEITRÄGE KoKoPol ma nadzieję zainspirować do dalszych badań nad językiem polskim w Niemczech. Z zainteresowaniem przyjmiemy wszelkie recenzje oraz propozycje nowych tematów badawczych.
Zamówienia
Publikacja Anny Żurek pt. Kommunikationsstrategien zweisprachiger Personen am Beispiel der Herkunftssprache Polnisch in Deutschland (=Strategie komunikacyjne osób dwujęzycznych na przykładzie języka polskiego jako odziedziczonego w Niemczech) ukazała się w serii POLSKI.BEITRÄGE poświęconej historii i współczesności języka polskiego w obszarze niemieckojęzycznym. Książka została wydana przez wydawnictwo Frank & Timme (Berlin 2025, ISBN 978-3-7329-1097-7) i jest dostępna w ofercie wydawnictwa oraz w księgarniach.
