W dniach 26–27 marca 2026 r. Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego (KoKoPol) zorganizowało Forum Ekspertów poświęcone dydaktyce pozaszkolnego nauczania języka polskiego w Niemczech. Wydarzenie to stało się platformą wymiany doświadczeń, łączącą merytoryczne wykłady z dynamicznymi warsztatami i dyskusjami odnośnie bieżących trendów i wyzwań stojących przed edukacją polonijną. Wypracowane podczas Forum wnioski mają stanowić impuls dla długofalowej strategii profesjonalizacji zajęć języka polskiego w Niemczech. Wydarzenie zgromadziło szerokie grono specjalistów: nauczycielek i nauczycieli pracujących w sektorze państwowym, placówkach pozaszkolnych i szkolnictwie polonijnym, a także przedstawicieli kluczowych organizacji zrzeszających pedagogów, w tym Związku Nauczycieli Języka Polskiego i Pedagogów w Niemczech oraz Federalnego Związku Nauczycieli Języka Polskiego. Wspólnie z ekspertami Instytutu Rozwoju Języka Polskiego (IRJP) oraz przedstawicielami organizacji partnerskich, analizie poddano możliwości i specyfikę wdrożenia wytycznych wynikających z ram programowych w warunkach niemieckich.

Forum Ekspertów uroczyście zainaugurował Gregor Schaaf-Schuchardt, prezes zarządu fundacji Międzynarodowe Centrum Spotkań (IBZ) St. Marienthal, organizacji prowadzącej KoKoPol, podkreślając w swoim wystąpieniu dynamiczny rozwój nauczania języka polskiego w Niemczech oraz kluczową rolę solidarności i wzajemnego wsparcia środowisk oświatowych. Ważnym symbolem zacieśniania współpracy było uroczyste podpisanie aneksu do porozumienia o partnerstwie pomiędzy IBZ a IRJP, reprezentowanym przez Izabelę Siekierską-Rosiak, pozwalającym kontynuować wspólne działania na rzecz promocji języka polskiego.

Merytoryczną część obrad otworzył wykład dr Anny Mróz (KoKoPol), zatytułowany “Język polski – język ojczysty, pochodzenia, pierwszy czy (o)dziedziczony? Wybrane przykłady rozwiązań prawnych i praktyk edukacyjnych w Niemczech”. Podczas wystąpienia wybrzmiała kluczowa teza: język polski ma szansę stać się dla młodych pokoleń językiem osobistego wyboru. Proces ten jest warunkowany nie tylko przez emocjonalną więź z kulturą, ale także przez pozytywny wizerunek Polski oraz podtrzymywanie żywych relacji z krajem. Szczególną uwagę poświęcono analizie rozwiązań formalno-prawnych, które różnią się w zależności od poszczególnych krajów związkowych. To właśnie synergia między stabilnymi ramami prawnymi a praktyką edukacyjną pozwala przekształcić język odziedziczony w świadomie pielęgnowane narzędzie codziennej komunikacji.

Zgodnie z założeniami Ram Programowych (2025), polszczyzna może stać się dla ucznia świadomym narzędziem budowania własnej tożsamości. Zagadnieniom tym poświęcony był pierwszy blok tematyczny, który poprowadził prof. Przemysław Gębal, reprezentujący Instytut Rozwoju Języka Polskiego (IRJP). Prelekcja w tej części spotkania skupiona była na praktycznej implementacji założeń programowych, które zasadniczo mają wspierać nauczycieli w procesie kształtowania tożsamości językowo-kulturowej uczniów w Niemczech. Dzięki kompleksowemu ujęciu, uczestnicy Forum zyskali wgląd nie tylko w teoretyczne podstawy ram programowych nauczania polonijnego, ale również w konkretne narzędzia i ścieżki rozwoju zawodowego oferowane przez Instytut.

Po sesji plenarnej w czasie przerwy kawowej uczestniczki i uczestnicy mieli wyjątkową okazję do skorzystania z konsultacji prowadzonych przez Juliana Schorr i Luise Träger (oboje KoKoPol), dotyczących możliwości pozyskiwania dotacji w ramach programu „Język polski jako język odziedziczony”.

Kolejnym kluczowym punktem programu były warsztaty w grupach roboczych, sformowanych zgodnie z profilem zawodowym uczestników oraz specyfiką nauczania (język polski jako odziedziczony lub obcy). Dyskusje koncentrowały się wokół tematu przewodniego: “Jak jest u nas, a jak w Ramach Programowych IRJP?”. Pracę w poszczególnych sekcjach, reprezentujących różnorodne formy nauczania języka polskiego moderowali prof. Przemysław Gębal (IRJP) oraz ekspertki ram programowych dr hab. Adrianna Seniów (Uniwersytet Szczeciński) i dr Nina Pielacińska (Uniwersytet Szczeciński). Warsztaty pozwoliły na krytyczną analizę bieżącej sytuacji w placówkach oświatowych i nauczaniu pozaszkolnym języka polskiego w Niemczech oraz zestawienie jej z nowymi wytycznymi programowymi. Uczestniczki i uczestnicy mieli okazję do namysłu nad rozwiązaniami pozwalającymi na skuteczną adaptację ram IRJP do ich codziennej praktyki dydaktycznej oraz konfrontację założeń z własnymi potrzebami, jak i specyficznymi potrzebami uczniów w ich lokalnych środowiskach.

Zwieńczeniem intensywnych prac w grupach roboczych była sesja plenarna, podczas której podsumowano wypracowane wnioski. Uczestniczki i uczestnicy Forum, bazując na swoich doświadczeniach zawodowych, analizowali możliwości dostosowania wytycznych IRJP do specyficznych aspektów niemieckiego systemu edukacyjnego. Podkreślano przy tym, że regionalna adaptacja mogłaby stanowić niezbędny pomost między uniwersalnymi założeniami programowymi a realiami pracy nauczycieli w Niemczech, uwzględniając choćby lokalne uwarunkowania prawne i organizacyjne wynikające ze specyfiki niemieckiego systemu szkolnego, jak i federalnej struktury Niemiec.

Pierwszy dzień obrad zakończył się wyjątkowym wieczorem autorskim pt. „W imię matki i córki”. Gościniami wydarzenia były dr hab. Brygida Helbig oraz jej córka, Justina Mischewski. Autorki, w formie literackiego i pełnego empatii dialogu, podjęły próbę zgłębienia złożonej relacji między matką a córką. Prezentowana historia stała się przejmującą opowieścią o splataniu się wątków migracyjnych, osobistych i kulturowych. Narracja pełna czułości, humoru i odwagi do bycia wrażliwym, stanowiła żywy dowód na to, jak język kształtuje tożsamość kolejnych pokoleń.

Drugi dzień obrad zainaugurowała dr Magdalena Zapotoczna (KoKoPol), przeprowadzając interaktywną ankietę dotyczącą kluczowych założeń Ram Programowych. Inicjatywa ta miała na celu nie tylko zbadanie opinii osób uczestniczących w Forum, ale przede wszystkim identyfikację priorytetowych obszarów szkoleniowych oraz rozpoznanie potencjału eksperckiego w środowisku nauczycielskim. Bezpośrednio po sesji ankietowej dr Zapotoczna zaprezentowała powstający portal edukacyjny „Język polski odziedziczony / Herkunftssprache Polnisch”, który ma stać się narzędziem wspierającym naukę i promocję języka polskiego w Niemczech. Ta partycypacyjna przestrzeń informacyjno-edukacyjna oraz baza zasobów jest adresowana do nauczycieli, rodziców dzieci dwu- i wielojęzycznych oraz organizacji polonijnych w Niemczech.

Kolejna część spotkania została poświęcona standardom oceny kompetencji językowych. Marcin Jura (KoKoPol/Uniwersytet Wrocławski) oraz dr Magdalena Igiel (TELC GmbH) przedstawili aktualne możliwości certyfikacji w Niemczech. Prezentacja ta otworzyła dyskusję na temat standaryzacji wymagań oraz roli, jaką formalne potwierdzenie znajomości języka odgrywa w motywowaniu uczennic i uczniów do kontynuowania nauki na wyższych etapach edukacyjnych.

Finałowym etapem Forum był blok warsztatowy, przeprowadzony z wykorzystaniem metodologii Design Thinking. Taka formuła pracy pozwoliła na dynamiczną wymianę myśli i doświadczeń, w ramach której uczestniczki i uczestnicy mieli 30 minut, aby na zasadzie rotacyjnego systemu pracy móc wnieść wymierny wkład w każdy z czterech dyskutowanych obszarów tematycznych. Prace w grupach roboczych skoncentrowały się na sformułowaniu konkretnych zaleceń dla następujących tematów:

• Grupa I: Rozwój zasobów cyfrowych i dydaktycznych (moderacja: dr Magdalena Zapotoczna) – wypracowanie kierunków dalszej rozbudowy portalu edukacyjnego oraz optymalizacji materiałów pomocniczych dla nauczycieli.
• Grupa II: Profesjonalizacja kadr pedagogicznych (moderacja: dr Magdalena Telus) – zdefiniowanie potrzeb w zakresie nowoczesnego programu doskonalenia zawodowego dla osób nauczających języka polskiego w systemie pozaszkolnym w Niemczech.
• Grupa III: Upowszechnianie dobrych praktyk (moderacja: Luise Träger) – wyłonienie priorytetowych tematów dla przyszłych wydarzeń poświęconych wymianie doświadczeń i sprawdzonym rozwiązaniom metodycznym.
• Grupa IV: Rola certyfikacji w procesie dydaktycznym (moderacja: Marcin Jura) – analiza miejsca egzaminów certyfikatowych (Certyfikat Polski, TELC) w strukturze nauczania pozaszkolnego oraz ich wpływu na motywację uczących się.

Sformułowane wnioski i rekomendacje stanowią cenną podstawę dla dalszych działań KoKoPol w zakresie konsolidacji nauczania języka polskiego w Republice Federalnej Niemiec.

Organizatorzy pragną serdecznie podziękować wszystkim uczestniczkom i uczestnikom za Państwa aktywny wkład, wzajemną motywację oraz gotowość do dzielenia się swoją wiedzą. Wnioski wypracowane podczas Forum znajdą jeszcze w 2026 roku zastosowanie w rozwoju ofert dedzkowanym nauczycielom języka polskiego: serii szkoleń „Polski jest fajny”, dalszym opracowywaniu i udostępnianiu materiałów dydaktycznych na platformie www.herkunftssprache-polnisch.de, a także w formatach wymiany doświadczeń, jak KoKoPol Best-Practice. 

Kolejną okazją do wymiany doświadczeń, nawiązania nowych kontaktów oraz uzyskania informacji na tematy związane z nauczaniem języka polskiego jako odziedziczonego będzie spotkanie z cyklu Best Practices. Wydarzenie odbędzie się w dniach 5–6 września 2026 roku w Darmstadt. Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych nauczycieli do skorzystania z tej oferty i wspólnego pogłębiania wiedzy oraz integracji środowiska pedagogicznego (link do wydarzenia).

Działania finansowane ze środków Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Więcej na temat wydarzenia:

Foto: M. Flakiewicz | C. Stupka | A. Wójcik | M. Zapotoczna