W dniach 4 i 5 grudnia 2025 roku Centrum Kompetencji i Koordynacji Języka Polskiego (KoKoPol) zaprosiło na swoją konferencję roczną do Międzynarodowego Centrum Spotkań St. Marienthal. Pod hasłem „Polski naprzód ─ perspektywa dla Europy” konferencja stanowiła kontynuację cyklu tematycznego z lat ubiegłych. Podczas gdy w 2023 roku uwaga skupiona była na obrazie Polski i języka polskiego w niemieckich szkołach, a w 2024 roku na ugruntowaniu języka polskiego i historii Polski w niemieckim systemie edukacji, tegoroczne wydarzenie poświęcone zostało rosnącej widoczności języka polskiego w Niemczech oraz jego postrzeganiu w polityce, społeczeństwie i przestrzeni publicznej.
Konferencja stała się jednocześnie okazją do podsumowania pięciu lat działalności KoKoPol, wyciągnięcia wniosków z dotychczasowych bilansów oraz nakreślenia perspektyw dla przyszłej pracy w oparciu o zgromadzone doświadczenia. Program merytoryczny został podzielony na cztery kluczowe obszary: rosnącą widoczność Polonii w Niemczech, kompetencje pogranicza jako klucz do współpracy (na przykładzie Saksonii), perspektywy młodego pokolenia oraz retrospektywę pięciolecia istnienia KoKoPol jako instytucji wspierającej język i kulturę.
Program wydarzenia łączył w sobie merytoryczne wykłady, dyskusje oraz przykłady dobrych praktyk, dając wgląd w bieżące trendy i wyzwania. Wiele uwagi poświęcono zarówno nowej strategii europejskiej Saksonii, jak i perspektywie młodej Polonii – czyniąc tę ostatnią centralnym punktem jednej z dyskusji panelowych.
Konferencję roczną KoKoPol zaingurowali Gunnar Hille (KoKoPol) oraz Gregor Schaaf-Schuchardt reprezentujący Fundację IBZ St. Marienthal.
W części oficjalnej wysłuchano wystąpień gości honorowych. Rozpoczęto od emisji wideo Knuta Abrahama, pełnomocnika rządu federalnego ds. kontaktów z Polonią. Następnie głos zabrała dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk z Instytutu Rozwoju Języka Polskiego (IRJP) w Warszawie. Istotnym punktem programu było wystąpienie Dirka Diedrichsa, dyrektora Departamentu Europejskiego Kancelarii Stanu Saksonii, który po powitaniu gości przybliżył założenia saksońskiej strategii europejskiej.
Szczególnym wydarzeniem inauguracji było uroczyste podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy Fundacją Międzynarodowe Centrum Spotkań St. Marienthal (IBZ) a Fundacją Krzyżowa dla Porozumienia Europejskiego (SK). Dyrektorzy obu instytucji, Gregor Schaaf-Schuchardt i dr Robert Żurek, sygnowali umowę w obecności licznych przedstawicieli świata polityki, nauki oraz organizacji obywatelskich. Obie fundacje od dziesięcioleci pełnią rolę „budowniczych mostów” między Polską a Niemcami, podkreślając kluczowe znaczenie bliskich, opartych na zaufaniu i przyjaźni relacji polsko-niemieckich dla przyszłości obu państw. W obliczu ogromnych wyzwań, takich jak wojna na Ukrainie, rosnący populizm czy kryzys demokracji liberalnej, instytucje te planują połączyć siły, aby skuteczniej promować wartości demokratyczne w silnej Europie. W praktyce współpraca ta obejmie rozwój saksońsko-dolnośląskich wymian młodzieży, wspólne szkolenia dla nauczycieli oraz wzmacnianie języka sąsiada w regionie przygranicznym.
Oficjalne podsumowanie pięciolecia działalności KoKoPol zainaugurowały dr Magdalena Telus oraz Christin Stupka (KoKoPol). Uroczystym akcentem tej części wydarzenia była projekcja materiału wideo z gratulacjami, w którym przedstawiciele wspieranych instytucji – od stowarzyszeń polonijnych po uniwersytety ludowe (VHS) i Towarzystwa Polsko-Niemieckie (DPG) – dzielili się sukcesami wypracowanymi w ramach wspólnych działań.
Swoją działalność przedstawili reprezentanci czterech organizacji beneficjenckich:
• Marion Seifert (VHS Görlitz), która jako pierwsza w Niemczech uruchomiła pilotażowy kurs języka polskiego jako języka odziedziczonego w ramach uniwersytetu ludowego.
• Wieslaw Lewicki (Konwent Organizacji Polskich w Niemczech), reprezentujący organizację o kluczowym znaczeniu dla Polonii, nakreślił wieloletnią, złożoną drogę, która doprowadziła do przełomowego momentu objęcia nauczania języka polskiego finansowaniem federalnym w 2023 roku.
• Diana Lankocz (stowarzyszenie „Piast“ w Essen), wskazała na ogromną rolę lokalnej Polonii w kultywowaniu polszczyzny jako języka odziedziczonego.
• Jakub Nowak (Polskie Towarzystwo Szkolne „Oświata” w Berlinie), występując w imieniu licznych organizacji polonijnych nakreślił głębokie zmiany, jakie stały się możliwe dzięki dofinansowaniu federalnemu za pośrednictwem KoKoPol. O ile wcześniej organizacja borykała się z ciągłą niepewnością, o tyle ponad dwuletnie wsparcie finansowe po raz pierwszy zapewniło jej stabilizację, co przełożyło się na ilościowy i jakościowy rozwój oferty:
Liczba nauczycieli wzrosła z 25 do 31. Otrzymują oni obecnie godziwe wynagrodzenie, mogą prowadzić więcej grup, angażują się w projekty i pozostają związani z organizacją na dłużej. Liczba uczniów wzrosła z ok. 300 do 473, a liczba placówek edukacyjnych zwiększyła się z 12 do 20, obejmując obecnie Berlin, Poczdam, Ludwigsfelde, Nauen oraz Königs Wusterhausen. Prezes „Oświaty” zaznaczył, że KoKoPol nie jest jedynie podmiotem finansującym, lecz partnerem, który poprzez doradztwo i pomoc realnie współtworzy polską edukację za granicą. Partnerstwo to pozwala nie tylko na „przetrwanie”, ale na autentyczny rozwój.
Dopełnieniem tej części programu było wystąpienie prof. dr. hab. Krzysztofa Ruchniewicza z Uniwersytetu Wrocławskiego, który przeanalizował polską perspektywę wspierania nauki języka polskiego ze środków federalnych. Profesor Ruchniewicz w imponujący sposób zademonstrował przy tym możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji w gromadzeniu danych i materiałów kontekstowych do swojego wystąpienia.
Popołudniowa część pierwszego dnia konferencji została poświęcona Blokowi tematycznemu I: Nowa widoczność języka polskiego w Niemczech, w ramach którego dyskutowano o obecności polszczyzny i polskiej społeczności w Republice Federalnej. Moderację nad tą częścią objął dr Erik Malchow.
Cykl wystąpień rozpoczął dr Andrzej Kaluza (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej w Darmstadt / DPI), który przedstawił kompleksowy przegląd tematu: „Polska społeczność i język polski w Niemczech: stan obecny i perspektywy”.
Następnie, dzięki połączeniu online, głos zabrał dr Andreas Hollstein, pełnomocnik ds. Polonii w Nadrenii Północnej-Westfalii (NRW), przybliżając uczestnikom temat „Dwa języki, podwójny zysk: jak migracja i wielojęzyczność wzbogacają Polonię w Nadrenii Północnej-Westfalii”.
Z kolei prof. dr Bernhard Brehmer (Uniwersytet w Konstancji) zaprezentował pierwsze wyniki badania Polski.Kompass, omawiając „Nowe potrzeby i perspektywy w nauczaniu polskiego jako języka odziedziczonego”.
Blok referatowy zamknęło wystąpienie prof. dr Tanji Anstatt, dr. Stefana Hecka oraz Tanji Mlynczak (Uniwersytet Ruhry w Bochum), którzy przedstawili końcowe wyniki badania FamPol dotyczące „Postaw wobec nauki języka polskiego w rodzinach polskojęzycznych w Nadrenii Północnej-Westfalii”.
Wieczór należał do młodego pokolenia. W panelu dyskusyjnym pt. „Przyjechać, by zostać?”, prowadzonym przez dr. hab. Roberta Żurka (Fundacja Krzyżowa), studenci, działacze społeczni i animatorzy kultury rozmawiali o tożsamości, zaangażowaniu, relacjach europejskich oraz swoim miejscu w niemieckim społeczeństwie. Dyskusja miała niezwykle otwarty, żywy i osobisty charakter. Ukazała ona obraz Polonii, która nie tylko „odnalazła się” w Niemczech, ale chce aktywnie współdecydować o kształcie otaczającej ją rzeczywistości. W debacie udział wzięli:
- Jonas Kolecki (zarząd GFPS e.V.)
- Lisa Maria Ludz (studentka, Hochschule Zittau/Görlitz)
- Konrad Malinowski (student, Hochschule Hamm-Lippstadt)
- Natalia Mariankowska (PolenMobil)
- dr Anna Mróz (KoKoPol)
Zwieńczeniem tego owocnego dnia był wieczór muzyczny. Polskie pieśni ludowe oraz klasyki gatunku zinterpretowali Artur Malinowski i Miłosz Wieliński z Serbołużyckiego Zespołu Narodowego, przy akompaniamencie Konrada Malinowskiego na fortepianie.
Drugi dzień konferencji rocznej KoKoPol poświęcony był pogłębionej analizie kompetencji pogranicza oraz roli języka polskiego w integracji europejskiej i edukacji.
Poranny blok tematyczny koncentrował się na regionie przygranicznym i wielojęzyczności jako fundamentach współpracy:
Prof. dr hab. Anna Dąbrowska oraz prof. dr hab. Anna Żurek (Uniwersytet Wrocławski) wygłosiły referat pt. „Wielojęzyczność jako klucz do kompetencji pogranicza na rzecz udanej integracji europejskiej”. Prelegentki postawiły tezę, według której kompetencje pogranicza należy traktować jako kluczową zdolność pozwalającą radzić sobie ze złożonymi wyzwaniami na styku Polski i Niemiec. Podkreśliły one, że wielojęzyczność – a w szczególności biegła znajomość języka polskiego – odgrywa decydującą rolę w przełamywaniu barier językowych i kulturowych w tym regionie. Prelegentki opowiedziały się za pełną integracją edukacji międzykulturowej i językowej w ramach transgranicznych projektów oświatowych.
Prof. dr hab. Aneta Lewińska (Uniwersytet Gdański), w wystąpieniu online, przybliżyła temat: „Certyfikat Polski jako symbol rosnącej widoczności języka polskiego w Niemczech”. Rosnąca popularność certyfikatu świadczy o coraz większej motywacji zarówno wśród osób polskiego pochodzenia, jak i samych Niemców, do oficjalnego potwierdzania swoich umiejętności językowych. Dokument ten stanowi nie tylko dowód kompetencji, ale jest również istotnym instrumentem wzmacniania polskiej tożsamości i kultury za granicą.
Dr Justyna Michniuk (Euroregion Sprewa-Nysa-Bóbr) podzieliła się za pośrednictwem platformy Zoom doświadczeniami z projektu „Most Językowy”, omawiając specyfikę „Języków w regionie przygranicznym”. Inicjatywa ta odpowiada na palącą potrzebę promowania języka sąsiada na terenie Euroregionu Sprewa-Nysa-Bóbr, kładąc szczególny nacisk na motywację oraz realne potrzeby mieszkańców pogranicza.
Kolejnym punktem programu było wystąpienie Katarzyny Gryncewicz i Pauliny Pawlik (Uniwersytet Śląski), które przybliżyły temat „Polsko-niemieckiego dyskursu ekologicznego w dydaktyce języka” w kontekście Odry jako miejsca styku kultur i języków.
Po przerwie uwaga uczestników skupiła się na kompetencjach metodycznych oraz nowościach wydawniczych:
Dr Anna Poznańska (Fundacja Krzyżowa) omówiła „Rolę animacji językowej w polsko-niemieckiej wymianie młodzieży”. Animacja językowa została przedstawiona jako niskoprogowe, oparte na zabawie podejście do nauki języka i komunikacji, które skutecznie niweluje bariery i lęk przed mówieniem. Metoda ta sprawdza się szczególnie w kształtowaniu kompetencji międzykulturowych oraz budowaniu wzajemnego zrozumienia w binarodowych grupach młodzieżowych.
Następnie dr Erik Malchow oraz dr hab. Przemysław Chojnowski (KoKoPol, Uniwersytet Wiedeński) zaprezentowali najnowsze publikacje: Interkulturowy poradnik IHK, przygotowany we współpracy z KoKoPol oraz czwarte wydanie naukowe czasopisma „POLONUS”, poświęcone tematowi „Splotów językowych”.
Konferencję zwieńczyła dyskusja końcowa oraz podsumowanie celów i perspektyw dalszej działalności KoKoPol i jego partnerów, które poprowadzili Gunnar Hille, Anna Mróz oraz Erik Malchow.
Galeria
